Nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa - mô hình khuyến nông hiệu quả

Năm 2013, xã Quang Trung (nay là phường Quang Trung, tỉnh Thanh Hóa) thực hiện dồn điền đổi thửa, phát triển mô hình sản xuất cá - lúa. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, mô hình này cho thấy hiệu quả kinh tế không cao. Trước thực tế đó, năm 2022, Hội Nông dân thị xã Bỉm Sơn (trước khi thực hiện sáp nhập chính quyền hai cấp) đã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thanh Hóa và Hội Nông dân tỉnh triển khai thí điểm mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa.

Mô hình nuôi tôm càng xanh được chứng nhận VietGap.

Hiệu quả kinh tế cao từ chuyển đổi cá - lúa

Sau hơn 3 năm thực hiện, mô hình đã chứng minh hiệu quả rõ rệt, giá trị kinh tế cao gấp 4-5 lần so với mô hình cá - lúa trước đây. Gia đình ông Trần Xuân Hạnh, Tổ dân phố 1, phường Quang Trung là một trong hai hộ tham gia nuôi thí điểm tôm càng xanh trên diện tích 5.300m². Ông Hạnh cho biết, trước kia mỗi năm mô hình cá - lúa chỉ mang lại thu nhập khoảng 30 triệu đồng. Từ khi chuyển sang nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa, mỗi năm gia đình ông xuất bán khoảng 800kg tôm, với giá trung bình 320.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí cho thu nhập 150 triệu đồng.

Cũng ở Tổ dân phố 1, phường Quang Trung, gia đình ông Mai Văn Sỹ (55 tuổi), hiện nuôi tôm càng xanh trên diện tích 2.000m², mỗi năm thu nhập sau chi phí đạt gần 100 triệu đồng. Theo ông Sỹ, yếu tố giúp tăng thu nhập là chủ động được nguồn thức ăn. Gia đình ông dành 0,5ha thả cá rô phi; cá lớn bán thương phẩm, cá nhỏ và cá tạp được tận dụng làm thức ăn cho tôm.

Hiện nay, ông Trần Xuân Hạnh cũng là Tổ trưởng Tổ hợp tác nuôi tôm càng xanh phường Quang Trung với 3 thành viên, tổng diện tích nuôi 20.000m², sản lượng hàng năm đạt gần 3 tấn. Ông cho biết, riêng Tổ dân phố 1 có tới 50ha đất nuôi trồng thủy sản, tiềm năng mở rộng mô hình còn rất lớn. Thời gian tới, ông tiếp tục vận động các hộ chuyển từ mô hình cá - lúa sang nuôi tôm càng xanh nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế, mở rộng quy mô sản xuất, tạo sản lượng lớn để tham gia các chuỗi cung ứng khi đã đạt chứng nhận VietGAP.

Theo ông Hạnh, thị trường tiêu thụ tôm càng xanh hiện tương đối ổn định, thức ăn chính là cá rô phi có sẵn tại địa phương với giá thành rẻ. Tuy nhiên, người nuôi vẫn đối mặt với một số rủi ro như nguy cơ ô nhiễm nguồn nước sông Tam Điệp do quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp; hệ thống kênh mương trước đây phục vụ sản xuất lúa còn nhỏ hẹp, cần được nâng cấp để đảm bảo nguồn nước. Bên cạnh đó, nguồn giống tôm hiện nay chưa chủ động, còn phụ thuộc vào các tỉnh phía Nam.

Làm chủ kỹ thuật, hướng tới sản xuất bền vững

Theo ông Hạnh, mỗi năm gia đình nuôi 2 vụ tôm, trong đó vụ chính vào mùa hè, khi tôm sinh trưởng và phát triển tốt nhờ nguồn thức ăn tự nhiên từ lúa. Tôm càng xanh là loài thủy sản ăn chìm, không ăn nổi như cá nên việc xác định lượng thức ăn phù hợp là yếu tố rất quan trọng. Nếu cho ăn dư thừa sẽ gây ô nhiễm môi trường nước, còn thiếu thức ăn tôm có thể ăn lẫn nhau. Thời gian đầu, người nuôi nên cho tôm ăn bằng sàng để dễ theo dõi, điều chỉnh lượng thức ăn hợp lý. Mật độ nuôi thích hợp nhất là khoảng 5 con/m².

Bên cạnh đó, vào mùa mưa, môi trường nước thường thừa axit, người nuôi cần thường xuyên kiểm tra độ pH, duy trì ở mức tiêu chuẩn từ 7,5-8,5. Nếu pH vượt ngưỡng cho phép cần xử lý bằng nước vôi pha loãng. Ngoài ra, cần chú ý giai đoạn tôm lột xác, kiểm tra độ cứng vỏ và mức độ lột đồng đều, nếu chưa đạt yêu cầu cần bổ sung khoáng chất kịp thời.

Theo kinh nghiệm của ông Hạnh, kỹ thuật khó nhất trong nuôi tôm càng xanh là bẻ càng khi tôm đạt 3 tháng tuổi. Việc này phải thực hiện thủ công, bẻ đúng đốt để tránh làm tôm bị tổn thương. Khi bẻ càng đúng kỹ thuật sẽ giúp tôm tập trung phát triển thân, hạn chế tình trạng tôm dùng càng tấn công và ăn lẫn nhau, từ đó nâng cao sản lượng. Sau mỗi vụ thu hoạch, ao nuôi cần được hút bùn để cải tạo môi trường.

Mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa tạo mối quan hệ cộng sinh hiệu quả. Tôm ăn rong rêu, sục bùn giúp cải thiện môi trường cho lúa sinh trưởng; ngược lại, lúa là nơi trú ẩn cho tôm trong thời kỳ lột xác, đồng thời màu lúa cũng là nguồn thức ăn tự nhiên rất tốt cho tôm.

Thức ăn chủ yếu cho tôm càng xanh là cá rô phi. Gia đình ông Hạnh lựa chọn cách nấu chín cá rồi trộn với bột ngô nhằm đảm bảo chất lượng thức ăn, giúp tôm phát triển tốt.

Đánh giá về mô hình, bà Tống Thị Hồng Liên - Phó Chủ tịch Hội Nông dân phường Quang Trung cho biết: Sau hơn 3 năm triển khai, mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp cấy lúa đã cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt. Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã tổng kết, đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn, các hộ tham gia đã nắm vững kỹ thuật nuôi, đây là lợi thế quan trọng. Việc đạt chứng nhận VietGAP sẽ mở ra cơ hội đưa sản phẩm vào siêu thị và các hệ thống phân phối lớn. Do đó, địa phương định hướng mở rộng diện tích nuôi, khuyến khích các hộ có đất nuôi trồng thủy sản kém hiệu quả chuyển đổi vật nuôi.

Ông Trần Xuân Hạnh cho biết thêm, năm 2022, được sự hỗ trợ của Hội Nông dân, gia đình ông nuôi thử nghiệm 12.000 con tôm giống trên diện tích 0,5ha, năm đầu thu lãi 50 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Từ kết quả đó, gia đình tiếp tục mở rộng diện tích, đầu tư máy móc, vận động các hộ liên kết thành lập Tổ hợp tác. Các thành viên trong tổ cũng đã ứng dụng công nghệ số trong giám sát, điều khiển từ xa và quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội.

Ông Vũ Tiến Dũng - Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh: Hội Nông dân phường Quang Trung cần tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn và nhân rộng mô hình nuôi tôm càng xanh, hỗ trợ hội viên nâng cao kỹ thuật, tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, bền vững. Các hộ trong Tổ hợp tác cần không ngừng nâng cao trình độ, chủ động áp dụng VietGAP, tham gia các mô hình khuyến nông, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm. Hội Nông dân tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật, kết nối nguồn lực, quảng bá sản phẩm để mô hình phát triển bền vững.

Bùi Xuân Thiên (HND tỉnh)